Pierwsza proteza kończyny dolnej – jak wygląda cały proces?

Pierwsza proteza kończyny dolnej to nie tylko gotowy wyrób, który odbiera się podczas jednej wizyty. Protezowanie jest procesem – od przygotowania kikuta, przez pobranie miary i dopasowanie leja, aż po pierwsze kroki, naukę chodzenia i późniejsze kontrole. Każdy pacjent przechodzi ten proces trochę inaczej. Znaczenie ma między innymi poziom amputacji, stan kikuta, ogólna sprawność, sposób gojenia oraz to, do jakiej aktywności pacjent chce wrócić. Jak wygląda wykonanie pierwszej protezy nogi krok po kroku?

1. Przygotowanie do pierwszej protezy

Zanim rozpocznie się wykonanie protezy, rana po amputacji musi być odpowiednio wygojona, a stan kikuta pozwalać na rozpoczęcie protezowania.

W tym okresie ważne są między innymi:

• prawidłowe gojenie rany,
• stopniowe zmniejszanie obrzęku,
• dbanie o zakres ruchu w stawach,
• wzmacnianie mięśni,
• przygotowanie do pionizacji i późniejszej nauki chodzenia.

Duże znaczenie ma tutaj współpraca z lekarzem i fizjoterapeutą. Dobre przygotowanie do protezowania ułatwia późniejsze korzystanie z protezy, ale nie ma jednego momentu po amputacji, który będzie odpowiedni dla każdego pacjenta.

2. Pierwsza wizyta u protetyka

Pierwsze spotkanie nie zaczyna się od wyboru „najlepszej protezy”.

Najpierw trzeba poznać pacjenta.

Protetyk ocenia warunki do zaprotezowania i rozmawia z pacjentem o jego dotychczasowej oraz planowanej aktywności. Innych rozwiązań może potrzebować osoba poruszająca się głównie po domu, innych ktoś aktywny zawodowo, a jeszcze innych pacjent, który chce wrócić do bardziej wymagającej aktywności.

Podczas konsultacji zwracamy uwagę między innymi na:

• poziom amputacji,
• długość i kształt kikuta,
• stan skóry i tkanek,
• zakresy ruchu,
• możliwości obciążania kończyny,
• ogólną sprawność i równowagę,
• wcześniejsze doświadczenia z protezą, jeśli pacjent już jej używał,
• potrzeby i cele pacjenta.

Dopiero na tej podstawie można zaplanować odpowiednią konstrukcję protezy i dobrać jej elementy.

3. Pobranie miary i wykonanie leja protezowego

Jednym z najważniejszych elementów każdej protezy kończyny dolnej jest lej protezowy – część, która bezpośrednio kontaktuje się z kikutem.

To właśnie jego dopasowanie w dużej mierze wpływa na komfort, stabilność oraz możliwość prawidłowego obciążania protezy.

W naszej pracowni miarę pobieramy metodami pozwalającymi dokładnie odwzorować anatomię kikuta. Na tym etapie zaznaczane są również miejsca wymagające odpowiedniego odciążenia lub podparcia.

Nie chodzi więc wyłącznie o odwzorowanie kształtu nogi. Lej musi zostać zaprojektowany pod konkretny kikut i konkretnego pacjenta.

4. Lej próbny i pierwsza przymiarka protezy

Zanim powstanie ostateczna wersja leja, często wykonywany jest lej próbny.

Pozwala on sprawdzić dopasowanie w praktyce – najpierw podczas stania i obciążania kończyny, a następnie podczas wykonywania pierwszych kroków.

Protetyk ocenia między innymi:

• czy kikut jest prawidłowo osadzony w leju,
• miejsca nacisku,
• stabilność protezy,
• komfort pacjenta,
• sposób przenoszenia ciężaru ciała,
• zachowanie protezy podczas stania i chodu.

Na tym etapie wykonywane są potrzebne korekty.

To normalna część procesu. Dobrze dopasowana proteza nie powstaje wyłącznie na podstawie pomiarów – trzeba sprawdzić ją również podczas ruchu.

5. Ustawienie protezy ma znaczenie

Samo połączenie leja, stopy protezowej i, przy amputacji na poziomie uda, przegubu kolanowego nie wystarczy.

Proteza musi zostać odpowiednio ustawiona względem pacjenta.

Najpierw sprawdzane jest ustawienie podczas stania, a następnie podczas chodzenia. Protetyk obserwuje sposób obciążania protezy, długość kroków, stabilność oraz pracę poszczególnych elementów.

W razie potrzeby ustawienie jest korygowane.

To właśnie dlatego podczas przymiarki pacjent nie tylko zakłada protezę, ale również stoi i chodzi w niej.

6. Pierwsza proteza często jest protezą tymczasową

Po amputacji kikut zmienia się szczególnie w pierwszym okresie protezowania. Może zmniejszać swoją objętość i zmieniać kształt.

Dlatego pierwsza proteza kończyny dolnej często wykonywana jest jako proteza tymczasowa.

Nie oznacza to protezy „gorszej” czy wykonanej mniej dokładnie. Jej zadaniem jest umożliwienie rozpoczęcia chodzenia w okresie, w którym ciało nadal się zmienia.

Proteza tymczasowa pozwala między innymi:

• rozpocząć stopniowe obciążanie kończyny,
• uczyć się stania i chodzenia,
• obserwować zmiany kikuta,
• na bieżąco korygować dopasowanie,
• przygotować pacjenta do kolejnego etapu protezowania.

Dopiero kiedy warunki są bardziej stabilne, można planować wykonanie protezy ostatecznej.

7. Odbiór protezy nie oznacza końca procesu

Odbiór pierwszej protezy to tak naprawdę początek kolejnego etapu.

Pacjent otrzymuje instrukcje dotyczące:

• zakładania i zdejmowania protezy,
• stopniowego wydłużania czasu jej użytkowania,
• pielęgnacji kikuta,
• higieny leja i pozostałych elementów,
• kontroli skóry,
• sytuacji, w których warto skontaktować się z protetykiem wcześniej.

Pierwszych dni w protezie nie warto traktować jako testu: „albo od razu chodzę dobrze, albo coś jest nie tak”.

Organizm potrzebuje czasu, żeby nauczyć się funkcjonowania w nowych warunkach.

8. Nauka chodzenia w protezie

Proteza nie zaczyna chodzić za pacjenta.

Nawet dobrze wykonana i prawidłowo ustawiona wymaga nauki odpowiedniego obciążania, utrzymywania równowagi oraz kontrolowania ruchu.

Dlatego ważnym elementem całego procesu jest fizjoterapia i nauka chodu.

W zależności od poziomu amputacji, rodzaju protezy i sprawności pacjenta ćwiczenia mogą obejmować między innymi:

• prawidłowe przenoszenie ciężaru ciała,
• równowagę,
• wstawanie i siadanie,
• pierwsze kroki przy asekuracji,
• chodzenie po różnych nawierzchniach,
• pokonywanie schodów i przeszkód,
• bezpieczne wykonywanie codziennych czynności.

Protetyk odpowiada za wykonanie i ustawienie protezy, natomiast fizjoterapeuta pomaga pacjentowi nauczyć się dobrze z niej korzystać. W praktyce te dwa elementy powinny się wzajemnie uzupełniać.

9. Pierwsze kontrole i korekty protezy

W pierwszych miesiącach użytkowania protezy kontrole mają szczególne znaczenie.

Zmniejszająca się objętość kikuta może sprawić, że lej, który początkowo był dobrze dopasowany, zacznie być odczuwany jako luźniejszy. Może zmieniać się również sposób chodzenia i obciążania protezy.

Nie zawsze oznacza to konieczność wykonania całej protezy od początku.

W zależności od sytuacji możliwe są między innymi korekty leja, zmiana ustawienia protezy lub inne dostosowania.

Kiedy nie warto czekać do planowej kontroli?

Z protetykiem warto skontaktować się wcześniej, jeśli pojawią się między innymi:

• ból podczas użytkowania protezy,
• otarcia lub uszkodzenia skóry,
• utrzymujące się zaczerwienienie,
• wyraźne uczucie luzu w leju,
• trudność w prawidłowym osadzeniu kikuta,
• nagła zmiana sposobu chodzenia,
• niestabilność,
• uszkodzenie któregoś z elementów protezy.

Nie należy samodzielnie przerabiać leja ani elementów konstrukcyjnych protezy.

10. Jak długo trwa wykonanie pierwszej protezy?

Nie da się wskazać jednego terminu odpowiedniego dla każdego pacjenta.

Proces zależy między innymi od gojenia po amputacji, stanu kikuta, poziomu amputacji, zastosowanych elementów oraz liczby potrzebnych przymiarek.

Ważniejsze od jak najszybszego wykonania gotowej protezy jest prawidłowe przejście przez kolejne etapy i uzyskanie dobrego dopasowania.

Pierwsza proteza kończyny dolnej w Warszawie

W Manufakturze Ortopedycznej Omiotek/Nowak w Warszawie wykonujemy indywidualne protezy kończyn dolnych.

Proces prowadzimy etapami od konsultacji i pobrania miary, przez wykonanie i przymiarki leja, po ustawienie gotowej protezy oraz późniejsze kontrole.

Podczas pierwszej konsultacji możemy ocenić warunki do protezowania, omówić dostępne rozwiązania oraz wyjaśnić, jak proces może wyglądać w konkretnej sytuacji.

Manufaktura Ortopedyczna Omiotek/Nowak
ul. Michała Kajki 28, Warszawa
tel. 607 531 850

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.