AFO, DAFO, GRAFO – czym różnią się ortezy kończyny dolnej?

AFO, DAFO, GRAFO albo HAFO. Dla rodzica lub pacjenta, który po raz pierwszy spotyka się z ortezami kończyny dolnej, liczba skrótów może być naprawdę spora. W praktyce nie chodzi jednak o zapamiętanie wszystkich nazw. Ważniejsze jest zrozumienie, że różne ortezy mają różne zadania – jedne przede wszystkim stabilizują stopę i staw skokowy, inne pozwalają na określony zakres ruchu, a jeszcze inne mają wpływać również na ustawienie kolana podczas stania i chodzenia. Dlatego ortezy nie dobiera się wyłącznie na podstawie diagnozy. Liczy się sposób poruszania się konkretnej osoby, siła mięśniowa, zakresy ruchu, ustawienie stopy, stawu skokowego i kolana oraz cel, który chcemy osiągnąć.

Co oznacza AFO?

AFO – Ankle Foot Orthosis – to orteza obejmująca stopę i staw skokowy, zwykle sięgająca na podudzie.

Jej zadaniem może być między innymi stabilizacja stopy i stawu skokowego, ograniczenie niepożądanego ruchu, wspomaganie osłabionych mięśni albo poprawa ustawienia kończyny podczas stania i chodzenia.

AFO nie oznacza więc jednego konkretnego modelu ortezy.

To cała grupa różnych konstrukcji.

Dlatego dwie ortezy określane jako AFO mogą wyglądać i działać zupełnie inaczej.

Czy AFO zawsze unieruchamia staw skokowy?

Nie.

To jeden z częstszych mitów.

Niektóre AFO są sztywne i mocno kontrolują ruch stawu skokowego. Inne mają zawias lub odpowiednio zaprojektowaną konstrukcję, dzięki której wybrany kierunek ruchu może pozostać możliwy.

Przykładem jest AFO z przegubem. Może ona pozwalać na określony zakres ruchu stopy, jednocześnie ograniczając ruch, którego nie chcemy.

Dlatego ważniejszym pytaniem niż „czy to jest AFO?” jest: co ta konkretna AFO ma robić?

Co oznacza DAFO?

DAFO – Dynamic Ankle Foot Orthosis – to określenie stosowane dla bardziej elastycznych, dynamicznych konstrukcji obejmujących stopę i okolicę stawu skokowego.

W porównaniu z klasyczną sztywną AFO taka orteza może pozwalać na więcej ruchów stopy, jednocześnie pomagając kontrolować jej ustawienie.

W literaturze DAFO opisywane są jako cienkie i bardziej elastyczne konstrukcje, których zadaniem jest między innymi stabilizacja stopy, łuków stopy i okolicy stawu skokowego przy zachowaniu pewnej możliwości ruchu.

W praktyce określenie DAFO bywa używane do różnych konstrukcji, dlatego sama nazwa nie mówi jeszcze wszystkiego o działaniu ortezy.

Dla kogo stosuje się DAFO?

DAFO często spotykamy u dzieci z zaburzeniami neurologicznymi, między innymi przy mózgowym porażeniu dziecięcym.

Ich zastosowanie zależy jednak od konkretnego problemu funkcjonalnego.

Orteza może mieć za zadanie przykładowo:

• poprawić stabilność stopy,
• kontrolować jej ustawienie,
• zapewnić lepszą bazę podporu,
• wspierać funkcję podczas stania i chodzenia,
• umożliwić większą swobodę ruchu niż bardziej sztywna konstrukcja.

Nie oznacza to jednak, że DAFO będzie „lepsza”, ponieważ jest bardziej elastyczna.

Większa ruchomość nie zawsze jest celem.

U jednego dziecka potrzebujemy pozostawić więcej ruchu, a u innego właśnie mocniej go kontrolować.

A czym jest GRAFO?

GRAFO – Ground Reaction Ankle Foot Orthosis – to rodzaj AFO wykorzystujący siłę reakcji podłoża do wpływania nie tylko na stopę i staw skokowy, ale również na zachowanie kolana podczas fazy podporu w chodzie.

Charakterystycznym elementem wielu takich konstrukcji jest przednia część obejmująca podudzie.

Odpowiednia sztywność i ustawienie ortezy mogą pomagać ograniczyć nadmierne zgięcie grzbietowe w stawie skokowym i wytworzyć moment sprzyjający wyprostowi kolana podczas podporu.

To właśnie dlatego GRAFO stosuje się między innymi u niektórych pacjentów chodzących z nadmiernym ugięciem kolan.

Dlaczego GRAFO wygląda inaczej niż zwykła AFO?

W GRAFO konstrukcja ortezy jest zaprojektowana tak, aby współpracować z siłami pojawiającymi się podczas obciążania kończyny.

Nie chodzi więc wyłącznie o „trzymanie stopy prosto”.

Ustawienie stawu skokowego wpływa na to, gdzie przebiega siła reakcji podłoża względem kolana. Dzięki temu odpowiednio zaprojektowana orteza może zmienić sposób, w jaki kolano zachowuje się podczas podporu.

Dlatego przy tego typu zaopatrzeniu bardzo duże znaczenie mają:

• ustawienie stopy w ortezie,
• kąt ustawienia stawu skokowego,
• sztywność konstrukcji,
• ustawienie podudzia,
• obuwie noszone razem z ortezą.

AFO, DAFO i GRAFO – najprostsze porównanie

Można to uprościć tak:

AFO
To ogólna nazwa grupy ortez obejmujących stopę i staw skokowy. Mogą mieć bardzo różną konstrukcję i różny stopień kontroli ruchu.

DAFO
To zazwyczaj bardziej elastyczna, dynamiczna konstrukcja, która pozwala na pewien zakres ruchów, jednocześnie kontrolując ustawienie stopy.

GRAFO
To rodzaj AFO zaprojektowany tak, aby poprzez ustawienie stopy, stawu skokowego i podudzia wpływać również na pracę kolana podczas chodzenia.

Trzeba jednak pamiętać, że te nazwy są tylko punktem wyjścia. W publikacjach naukowych zwraca się uwagę, że klasyfikacja AFO nie jest całkowicie jednolita, a pod tą samą nazwą mogą kryć się nieco różne konstrukcje.

Dlaczego nie można dobrać ortezy tylko na podstawie diagnozy?

Dwoje dzieci z tą samą diagnozą może potrzebować zupełnie innych ortez.

Przykładowo u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym sposób chodzenia może bardzo się różnić. Jedno dziecko może mieć problem głównie z ustawieniem stopy, inne z nadmiernym zgięciem kolan, a jeszcze inne z kontrolą ruchu stawu skokowego.

Dlatego przy doborze ortezy bierze się pod uwagę między innymi:

• ustawienie stopy,
• zakres ruchu w stawie skokowym,
• ustawienie kolana,
• siłę mięśniową,
• napięcie mięśniowe,
• sposób stania i chodzenia,
• stabilność,
• możliwości funkcjonalne pacjenta,
• cel stosowania ortezy.

Dobór powinien więc wynikać z oceny konkretnego pacjenta, a nie tylko z nazwy choroby.

Czy bardziej sztywna orteza jest gorsza?

Nie.

Podobnie jak bardziej elastyczna nie jest automatycznie lepsza.

Sztywność jest jednym z narzędzi, którymi można wpływać na działanie ortezy.

Jeżeli chcemy mocniej kontrolować określony ruch, może być potrzebna sztywniejsza konstrukcja. Jeżeli zależy nam na pozostawieniu części ruchomości, rozwiązanie może wyglądać inaczej.

Badania dotyczące AFO pokazują, że na ich działanie wpływają między innymi materiał, jego grubość, przebieg krawędzi ortezy oraz kształt całej konstrukcji.

Dlaczego tak ważny jest but do ortezy?

Orteza nie działa w oderwaniu od obuwia.

Szczególnie przy konstrukcjach wpływających na ustawienie całej kończyny sposób ustawienia ortezy w bucie może zmieniać jej działanie.

But powinien mieć odpowiednią szerokość i głębokość, dobrze stabilizować ortezę i umożliwiać jej prawidłowe ułożenie.

Dlatego przy zakupie nowych butów najlepiej mieć ortezę ze sobą. Modele z wyjmowaną wkładką i możliwością szerokiego rozpięcia zazwyczaj ułatwiają dopasowanie.

Indywidualna orteza to nie tylko „plastik dopasowany do nogi”

W indywidualnym zaopatrzeniu ortotycznym znaczenie ma nie tylko samo odwzorowanie kształtu kończyny.

Trzeba zdecydować:

• jaki zakres ruchu chcemy pozostawić,
• jaki ruch ograniczyć,
• gdzie potrzebna jest stabilizacja,
• jaka powinna być sztywność,
• jak ustawić stopę i staw skokowy,
• w jaki sposób orteza ma wpływać na kolano i cały wzorzec chodu.

Dlatego nawet niewielkie różnice w konstrukcji mogą zmienić funkcję ortezy.

AFO, DAFO czy GRAFO – którą ortezę wybrać?

Tego wyboru nie powinno się dokonywać na podstawie zdjęcia w internecie albo samej nazwy diagnozy.

Rodzaj ortezy powinien wynikać z badania pacjenta i określenia konkretnego celu.

U jednej osoby będzie nim przede wszystkim stabilizacja stopy. U innej poprawa kontroli stawu skokowego. U kolejnej ważne będzie również oddziaływanie na ustawienie kolana podczas chodzenia.

Dlatego najważniejsze nie jest to, jak nazywa się orteza, ale co ma zmienić i jak ma pomóc konkretnemu pacjentowi.

Indywidualne ortezy kończyn dolnych w Warszawie

W Manufakturze Ortopedycznej Omiotek/Nowak wykonujemy indywidualne ortezy kończyn dolnych dla dzieci i dorosłych, między innymi AFO, DAFO, GRAFO oraz bardziej rozbudowane zaopatrzenie ortotyczne.

Podczas doboru oceniamy nie tylko kształt kończyny, ale również sposób stania i chodzenia oraz cel, jaki ma spełniać orteza.

Manufaktura Ortopedyczna Omiotek/Nowak
ul. Michała Kajki 28, Warszawa
tel. 607 531 850

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.